Kemi kënaqësinë të paraqesim një botim të ri që përmbledh punime të përzgjedhura nga konferenca ndërkombëtare “Kufijtë në Evropën Juglindore: Gjeografi apo Imagjinatë?”, e organizuar nga Joint History Project (JHP) në Podgoricë.
Ky vëllim trajton një nga pyetjet më të qëndrueshme dhe më komplekse në historinë e Evropës Juglindore: çfarë janë kufijtë, si krijohen ata dhe si vazhdojnë të formësojnë identitetet, politikën, arsimin dhe kujtesën kolektive. Në vend që t’i trajtojnë kufijtë thjesht si vija gjeografike, autorët i analizojnë ata si praktika historike—vazhdimisht të negociuara, të sfiduara dhe të riinterpretuara.
Në parathënien e saj, Zvezdana Kovaç, Drejtore e Joint History Project, na kujton se kufijtë nuk janë kurrë thjesht realitete fizike: “Kufijtë nuk janë statikë. Ata negociohen, kontestohen dhe ripërcaktohen vazhdimisht—përmes politikës, arsimit, mediave dhe praktikave të përditshme.”
Ajo gjithashtu nënvizon se të kuptuarit e kufijve kërkon kapërcimin e narrativave tradicionale kombëtare dhe përqafimin e qasjeve multiperspektive, ndërdisiplinore dhe transnacionale. Në një rajon ku kufijtë shumë shpesh janë lidhur me konfliktin dhe përjashtimin, ajo thekson se rimendimi i kuptimit të tyre nuk është vetëm një detyrë akademike, por edhe një domosdoshmëri shoqërore.
Botimi pasqyron misionin thelbësor të Joint History Project: të inkurajojë të menduarit kritik, të sfidojë narrativat e thjeshtëzuara historike dhe të krijojë hapësirë për dialog midis shoqërive që shumë shpesh e kanë parë të kaluarën përmes këndvështrimeve kombëtare konkurruese.
Artikujt mbulojnë një gamë të gjerë temash—nga kartografia etnike dhe proceset e krijimit të kufijve deri te politikat e kujtesës, nacionalizmi, mësimdhënia e historisë dhe kurrikulat bashkëkohore—duke ofruar këndvështrime të reja mbi mënyrën se si kufijtë kanë formësuar dhe vazhdojnë të formësojnë Evropën Juglindore.
Pjesa e parë e vëllimit ofron një analizë rigoroze të këtyre kufijve, hapësirave dhe hartave etnike në të gjithë Evropën Juglindore. Përmes punës së Kornelija Ajlec dhe Božo Repe, së bashku me kërkimet mbi krijimin intensiv të kufijve në Slloveninë e pushtuar dhe një hulumtim mbi (pa)dukshmërinë e kufijve midis Shqipërisë dhe Greqisë nga Kriton Kuci, autorët ofrojnë një vështrim shumëdimensional mbi mënyrën se si kufijtë kanë formësuar dhe vazhdojnë të formësojnë realitetet rajonale.
Duke u mbështetur në këtë, pjesa e dytë e vëllimit e zhvendos fokusin tek roli i arsimit në orientimin e këtyre historive. Ajo përfshin shqyrtimin kritik të mësimdhënies së historisë në Ballkanin bashkëkohor, përfshirë studimin e Angelos Palikidis mbi mënyrën se si “historia fqinje” dhe kufijtë përshtaten në kurrikulat konservatore, si dhe analizën e Vassiliki Sakka mbi nismat nga poshtë-lart që sfidojnë kanunet tradicionale. Vëllimi përmbyllet duke eksploruar implikimet më të gjera të mënyrës se si modelet arsimore, si modeli “Shekulli i Turqisë” i analizuar nga Kenan Çayır, e rimendojnë qytetërimin dhe shtetësinë, duke ofruar një themel jetik për misionin tonë për të nxitur të menduarit kritik dhe pajtimin rajonal.
Vëllimi është botuar si një numër special i revistës Retrospektive – Scientific Journal for Historiography and Related Fields (Vëll. IX, Nr. 1, 2026), me redaktorë Kornelija Ajlec dhe Božo Repe.
U jemi veçanërisht mirënjohës kolegëve dhe miqve tanë sllovenë për përkushtimin e të gjithë këtij numri special ndaj konferencës së Joint History Project dhe për punën e tyre të shkëlqyer redaktuese. Kontributi i tyre bujar i ka transformuar diskutimet e konferencës në një botim shkencor me vlerë të qëndrueshme që do të vazhdojë të frymëzojë historianët, edukatorët dhe të gjithë ata që janë të interesuar për edukimin historik multiperspektiv.
Ju ftojmë të eksploroni përmbledhjen e plotë të punimeve këtu: LINK
Mund të keni qasje në numrin e plotë në arkivin digjital të revistës këtu:LINK
