Sa zadovoljstvom predstavljamo novu publikaciju koja objedinjuje odabrane radove sa međunarodne konferencije „Granice u Jugoistočnoj Evropi: geografija ili imaginacija?”, koju je u Podgorici organizovao Joint History Project (JHP).
Ovaj zbornik istražuje jedno od najtrajnijih i najsloženijih pitanja u istoriji Jugoistočne Evrope: šta su granice, kako nastaju i kako nastavljaju da oblikuju identitete, politiku, obrazovanje i kolektivno pamćenje. Umjesto da granice posmatraju samo kao geografske linije, autori ih analiziraju kao istorijske prakse—koje se neprestano pregovaraju, osporavaju i reinterpretiraju.
U svom predgovoru, Zvezdana Kovač, direktorica Joint History Project-a, podsjeća nas da granice nikada nijesu samo fizička realnost: „Granice nijesu statične. One se neprestano pregovaraju, osporavaju i redefinišu—kroz politiku, obrazovanje, medije i svakodnevne prakse.”
Ona takođe naglašava da razumijevanje granica zahtijeva prevazilaženje tradicionalnih nacionalnih narativa i prihvatanje multiperspektivnih, interdisciplinarnih i transnacionalnih pristupa. U regionu gdje su granice prečesto povezivane sa konfliktom i isključivanjem, ona ističe da preispitivanje njihovog značenja nije samo akademski zadatak, već i društvena neophodnost.
Publikacija odražava osnovnu misiju Joint History Project-a: podsticanje kritičkog mišljenja, preispitivanje pojednostavljenih istorijskih narativa i stvaranje prostora za dijalog među društvima koja su prečesto gledala na prošlost kroz suprotstavljene nacionalne perspektive.
Članci pokrivaju širok spektar tema—od etničke kartografije i procesa stvaranja granica do politike pamćenja, nacionalizma, nastave istorije i savremenih nastavnih planova i programa—nudeći svježe perspektive o tome kako su granice oblikovale, i kako nastavljaju da oblikuju, Jugoistočnu Evropu.
Prvi dio zbornika nudi rigoroznu analizu ovih granica, prostora i etničkih karata širom Jugoistočne Evrope. Kroz rad Kornelije Ajlec i Boža Repea, zajedno sa istraživanjem o intenzivnom stvaranju granica u okupiranoj Sloveniji i studijom o (ne)vidljivim granicama između Albanije i Grčke autora Kritona Kucija (Kriton Kuci), autori pružaju višedimenzionalan uvid u to kako su granice oblikovale i kako nastavljaju da oblikuju regionalne realnosti.
Nadovezujući se na to, drugi dio zbornika pomjera fokus na ulogu obrazovanja u tumačenju ovih istorija. Sadrži kritička preispitivanja nastave istorije na savremenom Balkanu, uključujući studiju Angelosa Palikidisa o tome kako se „susjedska istorija” i granice uklapaju u konzervativne nastavne planove i programe, kao i uvid Vasiliki Sake u inicijative odozdo prema gore koje izazivaju tradicionalne kanone. Zbornik se zaključuje istraživanjem širih implikacija načina na koji obrazovni modeli, poput modela „Vijek Turske” koji analizira Kenan Čajir (Kenan Çayır), iznova osmišljavaju civilizaciju i naciju, pružajući vitalnu osnovu za našu misiju podsticanja kritičkog mišljenja i regionalnog pomirenja.
Zbornik je objavljen kao specijalno izdanje časopisa Retrospektive – Scientific Journal for Historiography and Related Fields (Vol. IX, No. 1, 2026), a uredili su ga Kornelija Ajlec i Božo Repe.
Posebno smo zahvalni našim slovenačkim kolegama i prijateljima na posvećivanju cijelog ovog specijalnog izdanja konferenciji Joint History Project-a i na njihovom izvanrednom uredničkom radu. Njihov velikodušan doprinos pretočio je diskusije sa konferencije u trajno naučno izdanje koje će nastaviti da inspiriše istoričare, edukatore i sve zainteresovane za multiperspektivno obrazovanje o istoriji.
Pozivamo vas da kompletnu zbirku radova istražite ovdje:LINK
Cijelom izdanju možete pristupiti u digitalnoj arhivi časopisa ovdje:LINK
