Με ιδιαίτερη χαρά παρουσιάζουμε μια νέα έκδοση που συγκεντρώνει επιλεγμένες εισηγήσεις από το διεθνές συνέδριο «Σύνορα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη: Γεωγραφία ή Φαντασία;», το οποίο διοργανώθηκε από το Joint History Project (JHP) στην Ποντγκόριτσα.
Ο τόμος διερευνά ένα από τα πιο διαχρονικά και σύνθετα ερωτήματα στην ιστορία της Νοτιοανατολικής Ευρώπης: τι είναι τα σύνορα, πώς δημιουργούνται και πώς συνεχίζουν να διαμορφώνουν ταυτότητες, πολιτικές, εκπαίδευση και συλλογική μνήμη. Αντί να αντιμετωπίζουν τα σύνορα απλώς ως γεωγραφικές γραμμές, οι συγγραφείς τα εξετάζουν ως ιστορικές πρακτικές—που βρίσκονται υπό συνεχή διαπραγμάτευση, αμφισβήτηση και επανερμηνεία.
Στον πρόλογό της, η Zvezdana Kovač, Διευθύντρια του Joint History Project, μας υπενθυμίζει ότι τα σύνορα δεν είναι ποτέ απλώς φυσικές πραγματικότητες: «Τα σύνορα δεν είναι στατικά. Βρίσκονται υπό συνεχή διαπραγμάτευση, αμφισβήτηση και επαναπροσδιορισμό—μέσω της πολιτικής, της εκπαίδευσης, των μέσων ενημέρωσης και των καθημερινών πρακτικών.»
Υπογραμμίζει επίσης ότι η κατανόηση των συνόρων απαιτεί την υπέρβαση των παραδοσιακών εθνικών αφηγήσεων και την υιοθέτηση πολυπροοπτικών, διεπιστημονικών και διακρατικών προσεγγίσεων. Σε μια περιοχή όπου τα σύνορα έχουν συνδεθεί πολύ συχνά με συγκρούσεις και αποκλεισμούς, υποστηρίζει ότι η επανεξέταση της σημασίας τους δεν αποτελεί μόνο ακαδημαϊκό καθήκον αλλά και κοινωνική αναγκαιότητα.
Η έκδοση αντανακλά τη βασική αποστολή του Joint History Project: να ενθαρρύνει την κριτική σκέψη, να αμφισβητήσει απλουστευμένες ιστορικές αφηγήσεις και να δημιουργήσει χώρο για διάλογο μεταξύ κοινωνιών που πολύ συχνά έβλεπαν το παρελθόν μέσα από ανταγωνιστικές εθνικές προοπτικές.
Τα άρθρα καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων—από την εθνοτική χαρτογραφία και τις διαδικασίες χάραξης συνόρων έως τις πολιτικές μνήμης, τον εθνικισμό, τη διδασκαλία της ιστορίας και τα σύγχρονα προγράμματα σπουδών—προσφέροντας νέες προοπτικές για το πώς τα σύνορα έχουν διαμορφώσει και συνεχίζουν να διαμορφώνουν τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Το πρώτο μέρος του τόμου προσφέρει μια αυστηρή ανάλυση αυτών των συνόρων, των χώρων και των εθνοτικών χαρτών σε όλη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μέσα από το έργο των Kornelija Ajlec και Božo Repe, παράλληλα με την έρευνα για την έντονη χάραξη συνόρων στην κατεχόμενη Σλοβενία και τη μελέτη για την (α)ορατότητα των συνόρων μεταξύ Αλβανίας και Ελλάδας από τον Κρίτων Κούτση (Kriton Kuci), οι συγγραφείς προσφέρουν μια πολυδιάστατη ματιά στο πώς τα σύνορα διαμόρφωσαν και συνεχίζουν να διαμορφώνουν τις περιφερειακές πραγματικότητες.
Βασιζόμενο σε αυτό, το δεύτερο μέρος του τόμου στρέφει την προσοχή του στον ρόλο της εκπαίδευσης στη διαχείριση αυτών των ιστοριών. Περιλαμβάνει κριτικές εξετάσεις της διδασκαλίας της ιστορίας στα σύγχρονα Βαλκάνια, συμπεριλαμβανομένης της μελέτης του Άγγελου Παληκίδη (Angelos Palikidis) σχετικά με το πώς η «γειτονική ιστορία» και τα σύνορα εντάσσονται σε συντηρητικά προγράμματα σπουδών, καθώς και των παρατηρήσεων της Βασιλικής Σακκά (Vassiliki Sakka) για πρωτοβουλίες βάσης που αμφισβητούν τους παραδοσιακούς κανόνες. Ο τόμος ολοκληρώνεται διερευνώντας τις ευρύτερες επιπτώσεις του τρόπου με τον οποίο εκπαιδευτικά μοντέλα, όπως το μοντέλο «Αιώνας της Τουρκίας» που ανέλυσε ο Kenan Çayır, επαναπροσδιορίζουν τον πολιτισμό και την εθνική υπόσταση, παρέχοντας μια ζωτική βάση για την αποστολή μας να προωθήσουμε την κριτική σκέψη και την περιφερειακή συμφιλίωση.
Ο τόμος έχει δημοσιευτεί ως ειδικό τεύχος του περιοδικού Retrospektive – Scientific Journal for Historiography and Related Fields (Τόμος IX, Αρ. 1, 2026), υπό την επιμέλεια των Kornelija Ajlec και Božo Repe.
Είμαστε ιδιαίτερα ευγνώμονες στους Σλοβένους συναδέλφους και φίλους μας για την αφιέρωση ολόκληρου αυτού του ειδικού τεύχους στο συνέδριο του Joint History Project και για το εξαιρετικό εκδοτικό τους έργο. Η γενναιόδωρη συμβολή τους μετέτρεψε τις συζητήσεις του συνεδρίου σε μια διαρκή επιστημονική έκδοση που θα συνεχίσει να εμπνέει ιστορικούς, εκπαιδευτικούς και όσους ενδιαφέρονται για την πολυπροοπτική ιστορική εκπαίδευση.
Σας προσκαλούμε να εξερευνήσετε την πλήρη συλλογή εισηγήσεων εδώ:LINK
Μπορείτε να αποκτήσετε πρόσβαση στο πλήρες τεύχος στο ψηφιακό αρχείο του περιοδικού εδώ: LINK
