Sa zadovoljstvom predstavljamo novu publikaciju koja objedinjuje odabrane radove sa međunarodne konferencije „Granice u Jugoistočnoj Evropi: geografija ili imaginacija?”, koju je u Podgorici organizovao Joint History Project (JHP).
Ovaj zbornik istražuje jedno od najtrajnijih i najsloženijih pitanja u istoriji Jugoistočne Evrope: šta su granice, kako nastaju i kako nastavljaju da oblikuju identitete, politiku, obrazovanje i kolektivno pamćenje. Umesto da granice posmatraju samo kao geografske linije, autori ih analiziraju kao istorijske prakse—koje se neprestano pregovaraju, osporavaju i reinterpretiraju.
U svom predgovoru, Zvezdana Kovač, direktorka Joint History Project-a, podseća nas da granice nikada nisu samo fizička realnost: „Granice nisu statične. One se neprestano pregovaraju, osporavaju i redefinišu—kroz politiku, obrazovanje, medije i svakodnevne prakse.”
Ona takođe naglašava da razumevanje granica zahteva prevazilaženje tradicionalnih nacionalnih narativa i prihvatanje multiperspektivnih, interdisciplinarnih i transnacionalnih pristupa. U regionu gde su granice prečesto povezivane sa konfliktom i isključivanjem, ona ističe da preispitivanje njihovog značenja nije samo akademski zadatak, već i društvena neophodnost.
Publikacija odražava osnovnu misiju Joint History Project-a: podsticanje kritičkog mišljenja, preispitivanje pojednostavljenih istorijskih narativa i stvaranje prostora za dijalog među društvima koja su prečesto gledala na prošlost kroz suprotstavljene nacionalne perspektive.
Članci pokrivaju širok spektar tema—od etničke kartografije i procesa stvaranja granica do politike pamćenja, nacionalizma, nastave istorije i savremenih nastavnih planova i programa—nudeći sveže perspektive o tome kako su granice oblikovale, i kako nastavljaju da oblikuju, Jugoistočnu Evropu.
Prvi deo zbornika nudi rigoroznu analizu ovih granica, prostora i etničkih karti širom Jugoistočne Evrope. Kroz rad Kornelije Ajlec i Bože Repea, zajedno sa istraživanjem o intenzivnom stvaranju granica u okupiranoj Sloveniji i studijom o (ne)vidljivim granicama između Albanije i Grčke autora Kritona Kucija (Kriton Kuci), autori pružaju višedimenzionalan uvid u to kako su granice oblikovale i kako nastavljaju da oblikuju regionalne realnosti.
Nadovezujući se na to, drugi deo zbornika pomera fokus na ulogu obrazovanja u tumačenju ovih istorija. Sadrži kritička preispitivanja nastave istorije na savremenom Balkanu, uključujući studiju Angelosa Palikidisa o tome kako se „susedska istorija” i granice uklapaju u konzervativne nastavne planove i programe, kao i uvid Vasiliki Sake u inicijative odozdo prema gore koje izazivaju tradicionalne kanone. Zbornik se zaključuje istraživanjem širih implikacija načina na koji obrazovni modeli, poput modela „Vek Turske” koji analizira Kenan Čajir, iznova osmišljavaju civilizaciju i naciju, pružajući vitalnu osnovu za našu misiju podsticanja kritičkog mišljenja i regionalnog pomirenja.
Zbornik je objavljen kao specijalno izdanje časopisa Retrospektive – Scientific Journal for Historiography and Related Fields (Vol. IX, No. 1, 2026), a uredili su ga Kornelija Ajlec i Božo Repe.
Posebno smo zahvalni našim slovenačkim kolegama i prijateljima na posvećivanju celog ovog specijalnog izdanja konferenciji Joint History Project-a i na njihovom izvanrednom uredničkom radu. Njihov velikodušan doprinos pretočio je diskusije sa konferencije u trajno naučno izdanje koje će nastaviti da inspiriše istoričare, edukatore i sve zainteresovane za multiperspektivno obrazovanje o istoriji.
Pozivamo vas da kompletnu zbirku radova istražite ovde:LINK
Celom izdanju možete pristupiti u digitalnoj arhivi časopisa ovde:LINK
