Со задоволство ви претставуваме нова публикација која обединува избрани трудови од меѓународната конференција „Границите во Југоисточна Европа: географија или имагинација?“, организирана од Joint History Project (JHP) во Подгорица.
Овој зборник истражува едно од најтрајните и најкомплексните прашања во историјата на Југоисточна Европа: што се границите, како се создаваат и како продолжуваат да ги обликуваат идентитетите, политиката, образованието и колективната меморија. Наместо да ги третираат границите само како географски линии, авторите ги анализираат како историски практики—кои постојано се преговараат, оспоруваат и реинтерпретираат.
Во својот предговор, Ѕвездана Ковач, директорка на Joint History Project, нè потсетува дека границите никогаш не се само физичка реалност: „Границите не се статични. Тие постојано се преговараат, оспоруваат и редефинираат—преку политиката, образованието, медиумите и секојдневните практики.“
Таа исто така нагласува дека разбирањето на границите бара надминување на традиционалните национални наративи и прифаќање на мултиперспективни, интердисциплинарни и транснационални пристапи. Во регион каде што границите премногу често се поврзуваа со конфликти и исклучување, таа тврди дека преиспитувањето на нивното значење не е само академска задача, туку и општествена неопходност.
Публикацијата ја одразува основната мисија на Joint History Project: да поттикне критичко размислување, да ги предизвика поедноставените историски наративи и да создаде простор за дијалог меѓу општествата кои премногу често гледаа на минатото преку конкурентни национални перспективи.
Трудовите опфаќаат широк спектар теми—од етничка картографија и процеси на создавање граници, до политики на меморија, национализам, настава по историја и современи наставни програми—нудејќи свежи перспективи за тоа како границите ја обликувале и продолжуваат да ја обликуваат Југоисточна Европа.
Првата половина од зборникот нуди ригорозна анализа на овие граници, простори и етнички карти низ Југоисточна Европа. Преку трудот на Корнелија Ајлец (Kornelija Ajlec) и Божо Репе (Božo Repe), заедно со истражувањето за интензивното создавање граници во окупирана Словенија и истражувањето за (не)видливоста на границите меѓу Албанија и Грција од Критон Куци (Kriton Kuci), авторите даваат повеќедимензионален поглед на тоа како границите ги обликувале и продолжуваат да ги обликуваат регионалните реалности.
Надоврзувајќи се на ова, втората половина од зборникот го пренасочува фокусот кон улогата на образованието во толкувањето на овие истории. Таа содржи критички анализи на наставата по историја во современиот Балкан, вклучувајќи ја студијата на Ангелос Паликидис (Angelos Palikidis) за тоа како „соседната историја“ и границите се вклопуваат во конзервативните наставни програми, како и согледувањата на Василики Сака (Vassiliki Sakka) за иницијативите од долу-нагоре кои ги предизвикуваат традиционалните канони. Зборникот завршува со истражување на пошироките импликации за тоа како образовните модели, како што е моделот „Век на Турција“ анализиран од Кенан Чајр (Kenan Çayır), ги редефинираат цивилизацијата и нацијата, обезбедувајќи витална основа за нашата мисија за поттикнување критичко размислување и регионално помирување.
Зборникот е објавен како специјално издание на списанието Retrospektive – Scientific Journal for Historiography and Related Fields (Vol. IX, No. 1, 2026), уредено од Корнелија Ајлец и Божо Репе.
Посебно сме им благодарни на нашите словенечки колеги и пријатели за посветувањето на целото ова специјално издание на конференцијата на Joint History Project и за нивната извонредна уредничка работа. Нивниот дарежлив придонес ги претвори дискусиите од конференцијата во трајна научна публикација која ќе продолжи да ги инспирира историчарите, едукаторите и сите заинтересирани за мултиперспективно образование по историја.
Ве покануваме да ја истражите комплетната збирка трудови овде:LINK
Можете да пристапите до целото издание во дигиталната архива на списанието овде::LINK
