Projekti i Përbashkët i Historisë (JHP) ishte një iniciativë e shoqërisë civile e diktuar nga konteksti historik i viteve 1990, rënia e regjimeve komuniste dhe përvoja e hidhur e luftërave në Jugosllavi. I nisur nga një OJQ, Qendra për Demokraci dhe Pajtim në Evropën Juglindore (CDRSEE), JHP synonte të hetonte mundësinë e shkrimit dhe mësimdhënies së një historie të përbashkët për të gjitha vendet e Evropës Juglindore, nga Sllovenia në Qipro (në atë kohë ishin njëmbëdhjetë vende, tani janë trembëdhjetë).

Projekti përfshinte fazat e mëposhtme:

  • 1999–2002: Analiza e teksteve shkollore të historisë dhe kurrikulave, si dhe e praktikave të mësimdhënies në Evropën Juglindore (Clio in the Balkans: The Politics of History Education, 2002).

  • 2005: U botuan katër libra burimorë (doracakë) për mësimdhënien e Historisë Moderne të Evropës Juglindore. Temat e katër librave i përkasin historisë moderne dhe bashkëkohore (shekujt $XV–XX$).

  • 2006–2010: Doracakët u përkthyen në gjuhët e Evropës Juglindore (gjithsej nëntë gjuhë).

  • 2006–2013: U organizuan punëtori lokale në vende të ndryshme me synim trajnimin e mësuesve për përdorimin e këtij materiali edukativ.

  • 2016: U botuan dy vëllime të reja mbi Mësimdhënien e Historisë Bashkëkohore të Evropës Juglindore.

  • Dhe që nga viti 2024, jemi rikthyer me JHP 2.0.

Kjo detyrë multidimensionale është realizuar nga një grup prej më shumë se 100 historianësh që përfaqësojnë të gjitha vendet e rajonit, kryesisht historianë akademikë që janë ekspertë të historisë bashkëkohore dhe didaktikës së historisë. Rezultati varet nga një punë e jashtëzakonshme ekipore, e cila arriti të kapërcejë kujtimet e hidhura dhe konfliktet duke folur gjuhën e disiplinës historike. Ne besojmë se vetëm kërkimi historik profesional me cilësi të lartë mund të përdoret si mburojë për të mbrojtur shoqëritë nga stereotipizimi i “të tjerëve” dhe nga zhvillimi i nacionalizmit të verbër. Nacionalizmi i verbër nuk është patriotizëm; përkundrazi, ai mund të jetë i dëmshëm për interesat kombëtare, siç ka treguar historia jonë e fundit.

Pse është e rëndësishme të krijohen materiale edukative për mësimdhënien e historisë së Evropës Juglindore (kryesisht për vitet dramatike ’90)? Pse është politikisht relevante?

Përgjigja e pyetjes së parë duhet të lidhet me një projekt madhor të edukimit për paqe në Ballkan. Shumë studiues kanë analizuar arsyet makro-historike të dhunës ndëretnike dhe rolin e luajtur nga hija e rëndë e historisë në konflikte. Tekstet e historisë janë identifikuar si një nga shkaqet potenciale për intolerancën midis kombeve dhe, rrjedhimisht, si një arsye për konflikt. Në këtë drejtim, reforma e edukimit historik do të funksiononte si një politikë afatgjatë e parandalimit të konflikteve.

Në fakt, duhet të kemi parasysh se shkolla mund të luajë dy role të ndryshme:

  1. Nga njëra anë, ajo mund të kontribuojë në riprodhimin e konfliktit nëse hesht për anët “e errëta” të së kaluarës (veçanërisht ato që lidhen me mizoritë e kryera nga kombi i vet) ose nëse propagandon një mësimdhënie të njëanshme të ngjarjeve kontroverse.

  2. Nga ana tjetër, shkolla mund të përdoret si një mjet për shërimin e traumave, për tejkalimin e kujtimeve të dhimbshme dhe për pajtimin midis ish-armiqve.

Projekti ynë ka të bëjë me rolin e dytë të shkollës, veçanërisht në shoqëritë pas konfliktit. Ne jemi koshientë për grackat dhe sfidat e një ndërmarrjeje të tillë. Megjithatë, si historianë por edhe si përfaqësues të brezit që jetoi luftërat e fundit dhe tranzicionet politike në Ballkan, jemi të bindur se duhet të guxojmë dhe të marrim përgjegjësinë për të sugjeruar se si t’i mësojmë këto ngjarje. Siç argumentoi John Roth, “arsyet etike janë më të rëndësishmet për studimin e kapitujve të errët të historisë”. Ne duhet t’u mësojmë brezave të rinj se si të përballen me të kaluarën tonë “të errët”: ky nuk është thjesht një mësim historie; është gjithashtu pjesë e edukimit për qytetarinë dhe të drejtat e njeriut.

Ne pohojmë se është e mundur të mësosh rreth luftës me qëllim që të sigurosh paqen.

Prandaj, zgjedhja jonë e parë në këta doracakë ishte të mbanim një distancë si nga heroizimi ashtu edhe nga viktimizimi, dhe të përpiqeshim t’i bënim studentët të njohur me përvojën e luftës si një fenomen kompleks dhe, kryesisht, si një përvojë njerëzore të përbashkët. Mësimdhënia për Luftën nuk duhet të theksojë vetëm aspektet negative, por edhe ato pozitive të përvojës historike, madje edhe gjatë luftës — ato që gjenden në momentet njerëzore të miqësisë, solidaritetit dhe argëtimit.

Në këtë pikë, do të dëshiroja të përfundoja duke falënderuar miqtë dhe kolegët e mi nga të gjitha vendet e rajonit me të cilët përmbushëm një mision që dukej i pamundur. Gjithashtu do të dëshiroja të falënderoja anëtarët e bordit të CDRSEE të cilët që nga viti 1999 na kanë nderuar me besimin e tyre. Shumë falënderime për drejtoreshën ekzekutive të Qendrës, Zvezdana Kovac, e cila na ka ndihmuar të tejkalojmë krizat e vogla apo të mëdha, dhe natyrisht stafin e Qendrës. Edhe një herë, jemi kthyer për të vazhduar një ndërmarrje fisnike. Kemi qenë në të njëjtën varkë sepse ndajmë të njëjtat vlera dhe sepse besojmë se shkolla duhet të rrisë qytetarë të shteteve demokratike që do të jetonin së bashku në paqe, dhe jo ushtarë potencialë të kombeve rivale.

Së fundi, në emër të të gjithë historianëve që kanë punuar në këtë projekt, shpreh mirënjohjen tonë më të thellë për CESPIC për çmimin e paqes. Ia dedikoj këtë të gjithë mësuesve që luftojnë kundër nacionalizmit dhe urrejtjes etnike në klasat e rajonit të Ballkanit.

CHRISTINA KOULOURI